10 Kasım, sadece bir liderin aramızdan ayrıldığı tarih değildir. Türk Ulusunun kaderini değiştiren bir ömrün sona erişi ve gelecek kuşaklara bırakılmış büyük bir sorumluluğun başlangıcıdır.

1938'de Atatürk, hastalığının ilerlediğini biliyordu. Ancak onun gündeminde, sağlığından önce ülkenin bağımsızlığı vardı. Hatay meselesi bunun en çarpıcı örneğiydi. Doktorların itirazlarına karşın Mersin ve Adana'ya gitti. Askerî birlikleri ayakta selamladı. Bedeni tükenirken iradesinden ödün vermedi. Zira Hatay, onun gözünde yalnızca bir toprak parçası değil, ulusal egemenliğin ve bağımsızlık kararlılığının meselesiydi.

Ölümün yaklaştığını hissettiği günlerde bile devlet işlerini izledi, vasiyetini hazırladı, Cumhuriyet'in geleceğini düşündü. 10 Kasım 1938'de saat dokuzu beş geçe bir ömür sona erdi. Fakat kurduğu devlet, onun ardından yoluna devam etti. TBMM toplandı, yeni cumhurbaşkanı İsmet İnönü'yü seçti. Cumhuriyet, bir kişinin varlığına bağlı olmadığını daha ilk günden gösterdi.

Atatürk'ü tarihsel kılan özelliklerden biri de budur. Devleti kurmakla kalmadı, kendisinden sonra da yaşayacak kurumlar ve bir yönetim anlayışı oluşturdu.

Onun manevi mirası ne bir hanedan ne de değişmez buyruklar toplamıydı. Akıl ve bilimdi. Dogmalara değil sorgulamaya, kulluğa değil yurttaşlığa, teslimiyete değil bağımsızlığa dayanıyordu.

Aradan geçen yıllar, bu mirasın önemini daha da belirginleştirdi. Bugün Atatürk'ü anlamak, sadece anıtların önünde saygı duruşunda bulunmak, törenlerde adını anmak değildir. Asıl konu, onun düşünce sistemini yaşama geçirebilmektir.

Bilimi rehber kabul etmek yerine dogmaları öne çıkarıyorsak, yurttaşlığı güçlendirmek yerine itaati ödüllendiriyorsak, bağımsızlığı söylemde bırakıp ekonomik ve siyasal bağımlılıkları kanıksıyorsak, ortada ciddi bir çelişki vardır.

Atatürk'ü her 10 Kasım'da övgülerle anıp 11 Kasım'da düşüncelerini rafa kaldırmak, anmak değil, alışkanlığa dönüştürmektir. Özellikle de onun en büyük mirası olan aklı ve bilimi dışlayarak Atatürkçülük iddiasında bulunmak, insanın kendi sözüyle çelişmesinden başka nedir?

Atatürk'ün büyüklüğü, kusursuz bir insan olduğu iddiasında değil, yaşadığı çağın karanlığını akılla, bilimle, örgütlü mücadeleyle ve bağımsızlık iradesiyle aşabilmiş olmasındadır. Onu anlamak putlaştırmak değil, düşüncelerini öğrenmeye gereksinimimiz var.

Zira Cumhuriyet, geçmişten kalan bir anı değil, her kuşağın yeniden üstlenmesi gereken bir sorumluluktur.

Bir ömür bitti. Fakat o ömrün uğruna adandığı Cumhuriyet hâlâ bizim sorumluluğumuzda.

O'nu anmanın en anlamlı yolu, ardından gözyaşı dökmek değil; uğruna mücadele ettiği aklı, bilimi, özgürlüğü ve tam bağımsızlığı savunmaktır.

Çünkü O'nu anmak geçmişe duyulan saygı, anlamak ise geleceğe karşı bir sorumluluktur.