Türkiye'de “Sosyal Demokrasi”, batıdaki gibi tarihsel bir süreç yaşayarak oluşmadı. Çünkü Sosyal Demokrasi batıda, kapitalizme karşı verilen uzun süreli bir sınıf mücadelesinin içinde gelişti.

19’uncu yüzyıl boyunca kapitalizmin baskı, zulüm ve acımasız sömürüsüne karşı, işçi sınıfının önderliğinde emekçilerin mücadelesi yükseldi.

Ama siyasi literatürde “SOL” olarak tanımlanan bu mücadelede, süreç içinde düşünce farklılıkları yoğunlaşmış, sonuçta ilk bölünme 1914 yılında ortaya çıkmıştı.

Sosyal Demokratlarla, Marksistler yollarını ayırmıştı. Marksist hareket, burjuva sınıfının sahip olduğu üretim araçlarına el koyup kapitalizmi tasfiye ederek, sosyalist sistemi inşa etmeyi hedeflerken, Sosyal Demokrat hareket Sosyal Demokrasiyi savundu.

Ve Marksist hareket gerektiğinde zoru bir seçenek olarak kabul ederken, Sosyal Demokrasi daha çok reformcu yolu tercih etti.

***

O halde reformcu bir hareket olan Sosyal Demokrasi nedir?

Sosyal Demokrasi, kapitalizmin yarattığı eşitsizlik ve adaletsizliği, sistem içinde kabul edilebilir bir düzeye indirmeyi amaçlayan siyasal bir ideolojidir.

Sosyal Demokrasi, emekçilerle öteki sınıfların çıkarları arasında, adil bir denge kurmayı amaçlayan siyasal ve ideolojik bir kitle hareketidir.

Özet olarak Sosyal Demokrasi, sistemi değiştirmeden emekçiler lehine yumuşatan reformcu siyasal ve ekonomik bir harekettir.

Türkiye siyasetinde ilk kez, 1965 seçimlerinden önce İnönü'nün “ortanın solundayız” ifadesiyle duyuldu.

Ancak devletçi refleksi yüksek olan bir siyasi hareketin, siyasetteki yeri olarak ilk kez ifade edilen “ortanın solu”, toplumda beklenen yankıyı uyandıramamıştı.

Ama Ecevit’in sahiplenmesiyle hayat buldu. İlk defa halkçı söylemler ön plana çıkarılıp devletçi görüşler ötelendi. Bu durum halkın yükselen talepleriyle uygun düştü.

“Ne ezen, ne ezilen, insanca hakça düzen” ve “Toprak işleyenin, su kullananın” gibi söylemler, emekçi halkın ve tüm toplumun ruhunu okşadı.

Toplumda sosyal demokrasiye büyük bir yönelme oluştu. Sonuçta bunun siyasi karşılığı da alındı. 1977 seçimlerinde halk % 42 gibi bir oyla sosyal demokrasiye güven verdi.

Ancak 12 Eylül Askeri darbesi, genelde tüm siyasi hareketlere ve sosyal demokrasiye önemli bir darbe vurdu.

***

Sağ siyaset ve sosyal demokrat siyaset bu darbeye direnemedi.

Darbeyi önleyecek, etkisini kıracak bir siyaset üretemedi. Ne sağ partiler ne de sosyal demokratlar halkın verdiği temsil gücünü kullanamadı.

Ve bu süreç içinde, ülkede sosyal ve ekonomik alanda önemli değişiklikler oldu.

-Neo Liberalizmin alt yapısı olan piyasa ekonomisinin temelleri atıldı.

-Etnik kimlikler büyük ölçüde uyandı, uyandırıldı.

-Kürt siyasal hareketi ve Neo Liberalizm resmi ideolojiyi sarstı.

-Daha çok geleneksel yaşayan, Anadolu'nun kırsal kesimi kentlere akın etti. Kentlerin sosyolojik dokusu değişti. -Anadolu'da muhafazakâr değerleri yapıştırıcı güç olarak kullanan sermaye grubu ile İstanbul sermayesi arasında pazar paylaşımı yoğunluk kazandı.

Daha çok İslami motifleri kullanan ve bugünkü tanımıyla “Siyasal İslam” denilen siyasal hareket yükselişe geçti.

Yani Anadolu sermayesi ve muhafazakâr Anadolu halkı, siyasette ben de varım dedi.

Sovyetlerin dağılımı ile bölgede uygulanan yeni uluslararası politikalar, ülke içinde kentlerdeki yeni sosyolojik doku ve yükselen Anadolu sermayesinin oluşturduğu ortam, muhafazakâr bir siyasi hareketi iktidara taşıdı. Yani devlet yönetimi devralındı.

Ve de bu sonuç karşısında, başta Sosyal Demokrat siyaset olmak üzere tüm siyaset, ordu, yargı, basın, yayın, yazar, çizer, velhasıl her kurum büyük bir şaşkınlık yaşamıştı. Ne yazık ki, toplumdaki bu sosyolojik altüst oluşun nedeni analiz edilmesi gerekirken yeterli ölçüde sorgulanamadı.

***

Oysaki yapılması gereken bu şoktan kurtulmaktı.

Devletçi refleksleri yükseltmek değil, soğuk savaştan sonraki dünyayı ve buna bağlı olarak bölgenin yeni politikalarını, soğuk savaşa göre mevzilendirilmiş Türk toplumundaki yeni değişimleri analiz etmekti. Giderek merkez partilerinden uzaklaşan Anadolu'nun muhafazakâr halkını, aidiyet duygusunun giderek zayıfladığı doğu halkının sorunlarını, ülkedeki yeni sermaye gruplarının pazar kavgasını ve tüm bunların siyasete yansıyan yanlarını analiz etmekti.

Ama bu analizleri yapabilmek ve halka yeni yaklaşım yollarını bulabilmek için öncelikle aşırı kullanılan resmi ve devletçi bakışı yumuşatmak gerekirdi.

İşte başlık olarak koyduğumuz “Sosyal Demokraside Yaşana Sorun”, aslında “Sosyal Demokrat” siyasetin sorunu burada başlamıştı.

Galiba bu sorun halen devam ediyor gibi…

Oysaki bu ülkenin sosyal demokrasiye ihtiyacı vardır.