Fransız sineması deniyor, Fransız edebiyatı deniyor. İngiliz, Alman, İtalyan, Rus, Amerikan sineması ve edebiyatı deniyor. Kimse bundan o ülkelerde yaşayan farklı kökenlerden insanları dışlayan bir anlam çıkarmıyor.
Peki, söz konusu Türk sineması, Türk edebiyatı ya da Türk kimliği olduğunda neden birdenbire sözcükler sorun hâline geliyor?
Elbette Türkiye ile Türk kavramı aynı değildir. Türkiye bir ülkenin, Türk ise tarihsel, kültürel ve siyasal birikimiyle oluşmuş bir ulusun adıdır. Bunları birbirinin karşıtı gibi göstermek, tartışmayı daha baştan yanlış bir zemine oturtmak olur.
Üstelik Türk sineması, Türk edebiyatı ve Türk müziği, yalnızca belirli bir etnik kökenden gelen insanların üretimi de değildir. Farklı kökenlerden sanatçıların ortak emeğiyle oluşan kültürel birikimdir. Bir eserin niteliğini sanatçının soyu değil, ortaya koyduğu eser belirler.
Mustafa Kemal Atatürk, 1930'da millet anlayışını şöyle tanımlamıştı: “Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran Türkiye halkına Türk Milleti denir.”
Bu tanımda belirleyici olan soy değil, ortak kuruluş iradesidir. Cumhuriyet, Osmanlı'dan devralınan kulluk düzeninin yerine eşit yurttaşlığı, hanedan egemenliğinin yerine ulus egemenliğini koymuştur.
Anayasa'nın 66. maddesi de bu anlayışı vatandaşlık bağı üzerinden tanımlar: “Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türk’tür.”
Asıl tartışmanın düğümlendiği yer, bir sözcüğün telaffuzu değil, ulus kavramına hangi anlamın yüklendiğidir.
Farklı etnik kimliklerin, dillerin ve kültürlerin varlığını tanımak başkadır. Ortak vatandaşlık kimliğini tartışmalı hâle getirmek ise daha başkadır. Farklı kökenlerden gelmemiz, aynı ülkenin insanı ve aynı ulusun yurttaşları olmamıza engel değildir.
Asıl sorumuz: Ortak ulus kimliğini tartışmaya açmak hangi demokratik sorunu çözecektir? İşsizlik mi azalacak, gelir dağılımı mı düzelecek, hukuk devleti mi güçlenecek? Acaba ülkenin gerçek sorunları konuşulmasın diye, kimlik tartışmaları mı büyütülüyor?
Ulus devletin ve Cumhuriyet'in eleştirilecek yönleri elbette olabilir. Hiçbir devlet biçimi eleştiriden muaf değildir. Ancak eleştiri, ortak egemenlik ve yurttaşlık ilkesini aşındırmakla değil, onu demokrasi, hukuk ve eşitlik temelinde geliştirmekle anlam kazanır.
Dünyada ulus devletlerin geleceği, egemenlik mücadeleleri ve yeni siyasal düzen arayışları üzerinden tartışılıyor. Bu tartışmaların Türkiye'ye yansımalarını da sorgulamak gerekiyor. Ancak her farklı kimlik talebini dış güçlerin projesi saymak ne kadar yanlışsa, ortak millet bilincini ve Cumhuriyet'in kuruluş değerlerini aşındırmak da o ölçüde yanlıştır.
Zira bir ülkenin bağımsızlığı sadece sınırlarını korumakla değil, egemenliğin kime ait olduğunu bilmekle olanaklıdır.
Atatürk'ün kurduğu Cumhuriyet'in temelinde, hanedana bağlı tebaa yerine, kendi geleceğine sahip çıkan yurttaşlar vardır. Bu ortaklığın adı Türk ulusudur. Bu ad, hiç kimsenin kendi kökenini inkâr etmesini gerektirmediği gibi, hiç kimseye de başkasının kökenini inkâr etme hakkı vermez.
Ulusun ortak kimliğini tartışmaya açmak, onu tarihsel bir gerçekliğe dönüştüren ortak geçmişi ve Cumhuriyet'in kuruluş iradesini de tartışmaya açmak anlamına gelir.
Konu Türk sözcüğünden rahatsız olmak ya da olmamanın ötesinde, konu, bu ülkenin insanlarını eşit yurttaşlar olarak bir arada tutan Cumhuriyet değerlerini koruyabilmektir.
Zira Cumhuriyet, sadece bir devlet biçimi değil, halkın kendi kaderine sahip çıkma iradesidir.
