Bir tehlikeyi küçümsemenin en kolay yolu, onun adını koyamamaktır. Gerçeği görmek istemeyenler, onu daha yumuşak kavramlarla anlatır. Tehlikeyi tartışmaya, tartışmayı da zamana yayarak etkisizleştirirler. Oysa bir sorunu doğru tanımlamadan çözüm üretme olanağı yoktur. Yanlış teşhis, sadece tedaviyi geciktirmez, hastalığın büyümesine de yol açar.
Türkiye bugün böyle bir siyasal ve toplumsal eşikte duruyor. Yaşananları hâlâ sıradan bir iktidar sorunu, yönetim kusuru ya da demokratik standartlardaki gerileme olarak değerlendirmek, gerçeğin yalnızca görünen yüzüne bakmaktır. Hukukun siyasallaşması, yargının bağımsızlığını yitirmesi, basın üzerindeki baskılar, seçilmiş temsilcilerin etkisizleştirilmesi ve kamusal kurumların siyasal sadakate göre biçimlendirilmesi birbirinden bağımsız olaylar değildir. Bunlar, rejimin niteliğini değiştiren bir dönüşümün parçalarıdır.
Ne var ki siyasal kavramları yumuşatmak, gerçekleri değiştirmez. Ülkede iktidar denetlenemiyor, hukuk güç karşısında eğiliyor, eleştiri cezalandırılıyor ve yurttaşın siyasal iradesi sınırlandırılıyorsa konu birkaç demokratik eksiklik değildir. Tehlikeyi hâlâ olağan siyaset sınırları içinde tarif etmek, yangını dumandan ibaret sanmaktır.
Demokrasi sadece sandık koymak değildir. Sandığın anlamı, özgür basın, bağımsız yargı, eşit yurttaşlık, örgütlenme özgürlüğü ve iktidarın hesap verebilirliğiyle vardır. Bunlar yoksa sandık, demokrasinin güvencesi değil, yalnızca görüntüsü olabilir. Seçimlerin varlığı, demokratik düzenin bütün koşullarının var olduğu anlamına gelmez.
Cumhuriyet açısından da benzer bir yanılgıyı yaşıyoruz. Törenler yapılıyor, nutuklar atılıyor, Atatürk'ün adı her fırsatta anılıyor. Fakat laiklik, hukuk devleti, bilimsel eğitim ve yurttaşlık bilinci aşındırılıyorsa geriye kalan, Cumhuriyetin kendisi değil, hatırasıdır. Ülkemizde Cumhuriyetin yıldönümünü kutlarken onun temel değerlerinden uzaklaşıyorsa, ortada ciddi bir çelişki var demektir.
Albert Camus, Veba romanında bir felaketle mücadelenin ilk koşulunu onun adını koymakta görür. Hastalığın adını koymadan salgını durduramazsınız. Gerçeğe sırtını dönerek hastalığı tedavi etme olanağı yoktur. Sadece yayılmasına zaman kazandırılmış olur. Siyasette de böyledir. Tehlikeyi tanımlamaktan kaçınmak tarafsızlık yerine, aksine normalleşmesine hizmet olur.
Doğal olarak kavramları rastgele kullanmak da çözüm değildir. Bilimsel titizlik adına gerçeği belirsizleştirmek, siyasal sorumluluktan kaçmanın başka yoludur. Önemli olan, yaşananların doğru tanımını yapmak ve bu doğrultuda asıl mücadeleyi verebilmektir.
Asıl gereksinimimiz, geçmişin Cumhuriyetini sadece anmak ya da elde kalan kurumlarını savunmanın da ötesinde, Cumhuriyetin kurucu felsefesini, tarihsel birikimini ve ilerici değerlerini yeniden toplumsal yaşamın merkezine yerleştirmektir. Bunun yolu laiklikten hukuk devletine, bilimsel eğitimden sosyal adalete, özgür yurttaşlıktan halk egemenliğine uzanan yeni bir kuruluş iradesinden geçer.
Zira Cumhuriyet bir iktidarın armağanı değil, halkın ortak yaşam sözleşmesidir. Hiçbir iktidar onun sahibi değildir.
Önce tehlikenin adını koymak, sonra onu değiştirecek toplumsal iradeyi örgütlemek gerek. Zira tanınmayan tehlikeyle mücadele olmaz. Yeniden kurulması ve savunulması gereken Cumhuriyet, ancak gerçekle yüzleşme cesareti gösterenlerin eseri olabilir.
