Eğer ülkemizde maden göçüyorsa sadece toprak çökmez. Denetim de çökmüş demektir. Binalar depremde yıkılıyorsa sadece beton yıkılmaz, kamu sorumluluğu da enkaz altında kalmış demektir. Dereler taşınca evler sulara gömülüyorsa doğanın değil, bilimin ve aklın uyarılarını dinlemeyenlerden hesap sorulmalıdır.
Oysa bizde felaketlerin bile adı değiştiriliyor. İhmale kaza, yolsuzluğa kriz, beceriksizliğe kader diyoruz. Sorumlular görünmez oluyor, bedel ise yine masum halka ödetiliyor.
İzmir Aliağa'daki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda yaşanan patlama bunun son ve acı örneklerinden biri. 9 Kasım'da meydana gelen faciada 18 işçi yaşamını yitirdi, 14 işçi yaralandı. Bakım çalışması sırasında yaşanan patlamanın nedenleri ve olası ihmaller soruşturuluyor. Ancak hiçbir soruşturma, yitip giden 18 canı geri getiremez. Geride kalan ailelerin acısını hangi tazminat karşılayabilir? Bir işçinin yaşamı, üretim hesabında kaç liraya karşılık gelir?
Olay tek başına bir fabrika faciası değildir. İşçi sağlığı ve güvenliği, kamusal denetim ve üretim anlayışı üzerine ciddi sorular akla getiriyor.
Tablo bununla sınırlı değil. İş cinayetlerinde yaşamını yitirenlerin yakınları, geçim sıkıntısıyla ezilen emekçiler, geleceğini kaybettiğini düşünen gençler, adalete güveni sarsılan yurttaşlar... Bunlar birbirinden bağımsız toplumsal yaralar değil, aynı yapısal sorunların farklı yüzleridir.
Peki neden ülkemizde çalışan yoksullaşıyor, emekli geçinemiyor, gençler geleceğini başka ülkelerde arıyor? Buna rağmen toplumdan sabır ve şükür bekleniyor. Burada sadece ekonomik krizden söz edemeyiz. Bir avuç insan servetine servet katarken milyonların yaşam mücadelesi vermesi, toplumsal adaletin gerçek boyutlarını gözler önüne seriyor.
Cumhuriyetin özü, insanı kul olmaktan çıkarıp hak sahibi yurttaşa dönüştürmekti. Devletin görevi bir zümrenin çıkarlarını korumak değil, toplumun ortak yararını gözetmekti. Eğitim, sağlık, hukuk ve ekonomi, ayrıcalık dağıtmanın değil, fırsat eşitliği yaratmanın araçları olmalıydı.
Asıl sorumuz şudur: Cumhuriyetin yurttaşına vaat ettiği eşitlik, özgürlük ve güven duygusu, neden her geçen gün erozyona uğruyor?
Devlet kurumları kişilere, kamusal kaynaklar çıkar çevrelerine, hukuk güç sahiplerinin beklentilerine göre şekillendirildiğinden, yurttaşlık bilinci yara alıyor. Denetimsiz iktidar, ayrıcalıklı sermaye ve siyasal sadakat üzerine kurulan ilişkiler toplumsal adalet yerine, bağımlılığı büyütüyor. Tarikatların kamusal alan üzerindeki etkisi arttırılırken laik ve bilimsel eğitimin alanı daraltılıyor. Eleştiri susturuldukça yanlışlar büyüyor ve yanlışların bedelini ise yine halk ödüyor.
Burada konu sadece bir iktidarın başarısızlığı değildir. Konu, Cumhuriyetin kurumlarını ve değerlerini aşındıran bir yönetim anlayışının toplumda yarattığı tahribattır.
Atatürk'ün kurduğu Cumhuriyet, aklı, bilimi, emeği, halk egemenliğini ve tam bağımsızlığı temel almıştı. Cumhuriyet sadece geçmişin kazanımı değil, geleceğin de güvencesiydi.
Toplumsal çürümenin panzehiri, bu kuruluş felsefesine yeniden sahip çıkmaktır. Hukukun üstünlüğü, laiklik, kamuculuk, emeğin hakkı ve gerçek anlamda demokratik denetim yeniden tesis edilmeden hiçbir makyajlı reform bu yaralara merhem olamaz.
Zira ülkemizde emekçiler yerine sömürenler, yurttaşlar yerine ayrıcalıklılar, hukuk yerine güç kazanıyorsa sorun toplumda değil, düzenin kendisindedir.
Toplumsal çürümenin anatomisini doğru okumadan, çürümeyi ortadan kaldırmanın olanağı yoktur.
