Devlet, bir kişinin, ailenin, hanedanın, inancın ya da siyasal iktidarın mülkü değildir. Devletin gerçek sahibi Türk Ulusudur. İktidarlar ise o ulus adına, anayasa ve yasalarla sınırlı görev üstlenen geçici yöneticilerdir. Bu ayrım ortadan kalktığında cumhuriyetin adı kalır, özü gider.

Ulus devletin tarihsel anlamının, tam olarak bu olduğunu düşünüyorum. Tebaa düzeninin kulları yerine eşit yurttaşları, kişisel irade yerine ulus egemenliğini, ayrıcalık yerine hukuku esas alan. Onun dayanağı ortak din, mezhep, soy ya da etnik köken değildir. Ortak vatan, ortak gelecek ve eşit yurttaşlık bilincidir.

Bir insanın dili başka olabilir, inancı başka, kökeni başka. Bunlar onun kimliğidir, yurttaşlık hakkının ölçüsü değil. Devletin görevi kimlikleri birbirine benzetmek değil, farklılıkların eşit haklarla bir arada yaşamasını güvenceye almaktır. Zira birlik, herkesin aynı olması değil, farklılıklara rağmen eşit olmasıdır.

Atatürk'ün cumhuriyet anlayışının temelinde de bu siyasal birlik düşüncesi vardır. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu, ümmet düzeninden yurttaşlık düzenine, hanedan egemenliğinden ulus egemenliğine geçiştir. Bu dönüşümün anlamı, bir kimliği diğerine üstün kılmak değil, herkesi ortak bir siyasal çatıda eşitlemektir.

Nitekim Anayasa'nın 10. maddesi ayrım gözetmeksizin kanun karşısında eşitliği, 66. maddesi vatandaşlık bağını temel alır. Bunlar kuru hukuk tümceleri değildir, birlikte yaşamanın güvenceleridir. Anayasal eşitlik kâğıt üzerinde kalırsa, yurttaşlık da sadece nüfus kayıtlarında yazan bir sözcüğe dönüşür.

Asıl tartışmamız gereken, ulus devletin varlığının ötesinde, onun hangi demokratik bir özle yaşatılacağıdır. Ulusal birlik adına farklılıkları inkâr etmek de farklılıklar adına ortak yurttaşlık zeminini erozyona uğratmak da aynı ölçüde doğru değildir. Birinci neden dışlayıcı, ikinci neden ise ortak zemini parçalama riski taşımaktadır. Cumhuriyetin ideali ikisi arasında tercih yapmak yerine, bunları aşan eşitlik hukukunu kurabilmektir.

Dahası dünyaya bakmak yeterlidir. Güçlü devletler kendi ulusal çıkarlarını, egemenliklerini ve sınırlarını korumaktan asla vazgeçmiyor. Hatta başka ülkelerden bazen kendi egemenlik alanlarını daraltacak siyasal ve ekonomik tercihler bekliyor. Bu gerçeği görmek için komplo teorileri yerine, uluslararası ilişkilerin gerçeklerine bakmak gerekir. Emperyalizm, adını değiştirebilir, fakat çıkar hesaplarını asla değiştirmez.

Türkiye'nin bugün yürüttüğü siyasal tartışmalarda ölçü belli. Hiçbir çözüm arayışı demokratik meşruiyetin, eşit yurttaşlığın, laikliğin ve ulus egemenliğinin yerine geçemez. Barış arayışı elbette kıymetlidir, fakat toplumsal mutabakat, açık tartışma ve anayasal güvenceler olmadan kalıcı bir gelecek olabilir mi? Hiçbir siyasal aktör, ulusun ortak geleceğini şahsi müzakere alanı saymamalı.

Unutmayalım ki: Cumhuriyet, sadece halkın önüne sandık koymak değildir. Yurttaşın iradesini, hakkını ve onurunu korumaktır. Ulus devlet de bir kalıp değil, ortak yaşama iradesinin kurumsal hâlidir.

Devletin sahibi iktidarlar değil Türk Ulusudur. Ulusun birliği ise aynı kimliği taşımaktan öte, aynı haklara sahip olmaktan doğar.