İnsan, yaşamını ileriye doğru sürdürürken geçmişini geride bıraktığını düşünür. Oysa geçmiş, geride bıraktığımız bir zaman dilimi olmaktan çok, belleğimizde yaşamaya devam eden bir dünyadır. Dün yaşadıklarımız bugün hatıralarımıza, yarın anlatacağımız hikâyelere, yıllar sonra ise gerçeklerle hayallerin iç içe geçtiği masallara dönüşür. Çünkü zaman yalnızca hayatımızı değil, yaşadıklarımıza yüklediğimiz anlamları da değiştirir.
Dün, yaşanırken gerçekliğin bütün ağırlığını taşır. Sevinçlerimiz, üzüntülerimiz, başarılarımız, hayal kırıklıklarımız ve karşılaşmalarımız o anın değişmez gerçekleri gibi görünür. Ancak zaman ilerledikçe olayların ayrıntıları silikleşir, duygular farklılaşır ve hatıralar yeniden biçimlenir. Bir zamanlar bizi derinden üzen bir olay, yıllar sonra gülümseyerek anlattığımız bir hikâyeye dönüşebilir. Sıradan gördüğümüz bir karşılaşma ise belleğimizde unutulmaz bir anlam kazanabilir.
Fransız filozof Henri Bergson'un zaman anlayışı, geçmişin yalnızca kronolojik bir sıralama olmadığını, bilincimizde süreklilik kazanan yaşantılarımızla varlığını sürdürdüğünü düşündürür. Marcel Proust ise geçmişin bazen bir tat, bir koku veya bir ses aracılığıyla beklenmedik biçimde yeniden canlanabileceğini edebiyatın güçlü anlatımıyla göstermiştir. Böylece geçmiş, yalnızca hatırlanan değil, her hatırlayışta yeniden yorumlanan bir yaşantıya dönüşür.
İnsan belleği kusursuz bir arşiv değildir. Hatırlamak, geçmişi olduğu gibi geri getirmekten çok, onun izlerini bugünün duyguları ve düşünceleriyle yeniden anlamlandırmaktır. Bu nedenle aynı çocukluk günleri farklı yaşlarda farklı biçimlerde hatırlanır. Çocukluğumuzun sokakları belleğimizde genişler, evler büyür, insanlar olağanüstü kişiliklere dönüşür. Bir zamanların sıradan dünyası, yıllar sonra özlemle anlatılan bir masalın büyülü mekânı hâline gelir.
Belki de yaşlanmanın en düşündürücü yanlarından biri, insanın geçmişindeki olaylardan çok, o olayların kendisinde bıraktığı anlamlarla yaşamaya başlamasıdır. Yıllar geçtikçe tarihler unutulur, yüzler silikleşir, sesler uzaklaşır. Ancak bazı duygular bütün canlılığıyla varlığını korur. Böylece hayatımızın kronolojisi yavaş yavaş bir anlamlar tarihine dönüşür.
Geçmişin masallaşması, onun değersizleşmesi değildir. Aksine, yaşanmışlıkların zamanın süzgecinden geçerek insanın iç dünyasında farklı bir değer kazanmasıdır. Her kuşak kendi hikâyelerini sonraki kuşaklara aktarırken yalnızca olayları değil, umutlarını, korkularını, özlemlerini ve hayata ilişkin bilgeliğini de taşır. Böylece kişisel hatıralar, kuşaklar arasında köprü kuran ortak bir insanlık mirasına dönüşür.
Sonunda insan anlar ki dün geri gelmez, fakat bütünüyle de kaybolmaz. Önce hatıralarımızda yaşar, sonra hikâyelerimizde varlığını sürdürür ve zamanla masallarımıza dönüşür. Belki de insanın ölümsüzlüğe en çok yaklaştığı yer, ardında bıraktığı hikâyeler ve masallardır.
