Bir Şehrin Vefası, Büyüklerinin Yaşamında Saklıdır

Bir şehri tanımak için yalnızca caddelerine, meydanlarına, binalarına bakmak yetmez. O şehirde yaşayan insanlara, özellikle de yıllarını o şehre vermiş büyüklerine nasıl davrandığına da bakmak gerekir.

Çünkü şehirler yalnızca gençlerin hayalleriyle değil, yaşlıların anılarıyla da kurulur. Bir zamanlar çocuklarını okula göndermek için sabah erkenden yola çıkan, tarlasında çalışan, dükkânını açan, fabrikada emek veren, evini ve mahallesini ayakta tutan insanlar bugün aynı sokaklarda yaş alıyor.

Peki, Çorum yaş alan insanları için ne kadar yaşanabilir bir şehir?

Bu sorunun cevabını yalnızca belediye hizmetlerinde, sağlık kuruluşlarında ya da sosyal destek çalışmalarında aramamak gerekir. Asıl cevap, yaşlı bir insanın günlük hayatını ne kadar bağımsız, güvenli ve onurlu sürdürebildiğinde saklıdır.

YAŞ ALMAK, HAYATTAN UZAKLAŞMAK DEĞİLDİR

Yaşlılık çoğu zaman yavaşlamak, dinlenmek ve geçmişi hatırlamakla özdeşleştiriliyor. Oysa yaş almak, toplumsal yaşamın dışına çıkmak anlamına gelmez. Yaşlı bireylerin de gezmeye, alışveriş yapmaya, arkadaşlarıyla buluşmaya, kültürel etkinliklere katılmaya, bir işi kendi başına halletmeye ve kendilerini toplumun bir parçası olarak hissetmeye ihtiyaçları vardır.

Bazen bir kaldırımın yüksekliği, bazen yürüyüş yolundaki bir engel, bazen de dinlenebilecek bir bankın bulunmaması yaşlı bir insanın günlük yaşamını zorlaştırabilir. Bizim için birkaç dakikalık bir yürüyüş olan mesafe, hareket kabiliyeti sınırlı biri için ciddi bir çabaya dönüşebilir.

Bir şehrin yaşlı dostu olması, yalnızca belirli alanlara rampa yapmakla değil; sokaklarından toplu taşımasına, kamusal binalarından sosyal yaşam alanlarına kadar her yerde erişilebilirliği gözetmekle mümkündür.

SAĞLIK HİZMETLERİNE ULAŞMAK SİZİN İÇİN KOLAY MI?

Yaş ilerledikçe sağlık hizmetlerine duyulan ihtiyaç artabiliyor. Ancak sağlık hizmetinden yararlanmak, yalnızca hastaneye gitmekten ibaret değil. Raporlu ilaçların yenilenmesi, randevu alınması, farklı polikliniklere ulaşılması, tetkiklerin takip edilmesi ve gerektiğinde bir yakının desteğine ihtiyaç duyulması da bu sürecin parçaları.

Yaşlı bir insanın sağlık hizmetine ulaşabilmesi kadar, bu hizmeti alırken kendisini güvende ve anlaşılmış hissetmesi de önemlidir.

GÜNLÜK İHTİYAÇLARINIZI TEK BAŞINIZA KARŞILAYABİLİYOR MUSUNUZ?

Markete gitmek, eczaneden ilaç almak, bankada bir işlem yapmak, faturaları ödemek… Günlük hayatın sıradan işleri, bazı yaşlılarımız için zamanla güçleşebiliyor.

Yüksek kaldırımlar, bozuk yollar, merdivenler, toplu taşıma araçlarına erişim ve dinlenme alanlarının yetersizliği bu güçlükleri artırabiliyor.

Bir şehrin gerçek erişilebilirliği, yalnızca genç ve sağlıklı bireylerin rahat hareket edebilmesiyle ölçülemez. Yaşlı, engelli, çocuklu ya da hareket kabiliyeti sınırlı insanların da günlük yaşamın içinde özgürce yer alabilmesi gerekir.

SABAH SAATLERİNDE OTOBÜSTE GÖRDÜĞÜMÜZ YAŞLILAR NEREYE GİDİYOR?

Sabah işe yetişmeye çalışan insanların otobüslerde yoğunluk yaşaması, zaman zaman sabırsızlığa neden olabiliyor. Bu saatlerde otobüse binen yaşlı yolculara yönelik serzenişleri de duyabiliyoruz.

Oysa o yolcu hastaneye gidiyor, ilacını yenilemeye çalışıyor, bir kamu kurumunda işini halletmek istiyor ya da belki de uzun zamandır evden çıkamadığı için biraz dolaşmak istiyor.

Sanırım kendimize şu soruyu sormalıyız: Yaşlı bir insanın sabah saatlerinde otobüse binmesi neden yadırganıyor?

Bizim için sıradan bir otobüs yolculuğu olan şey, onun için evin dışına açılan tek pencere olabilir. Toplu taşıma yalnızca işe ya da okula gitmek için değil, kentin bütün sakinlerinin yaşamın içinde kalabilmesi için vardır.

Biraz empati, bazen bir şehrin ulaşım planlamasından önce gelir.

EMEKLİLİK DÖNEMİNDE EKONOMİK KOŞULLAR YAŞAMIMIZI NASIL AETKİLİYOR?

Yaşlılık döneminde ekonomik güvence, kişinin yaşamını bağımsız ve huzurlu sürdürebilmesi açısından önemlidir. Her bireyin yaşam koşulları ve ihtiyaçları farklıdır. Kimi yaşlılarımız günlük ihtiyaçlarını rahatlıkla karşılayabilirken kimileri sağlık, ulaşım, bakım ve sosyal yaşama katılım gibi alanlarda ekonomik güçlükler yaşayabiliyor.

Bu noktada önemli olan, yaşlı bireylerin ihtiyaçlarını kendi tercihleri doğrultusunda karşılayabilecekleri imkânlara sahip olmalarıdır. Çünkü yaşlılık, insanın üretkenliğinin ve toplumsal değerinin sona erdiği bir dönem değil; yaşam deneyiminin, emeğin ve birikimin taşıdığı değerin daha fazla hatırlanması gereken bir dönemdir.

TEKNOLOJİYİ KULLANIRKEN ZORLANIYOR MUSUNUZ?

Bugün pek çok işlem dijital ortamlara taşındı. Hastane randevuları, sağlık kayıtları, banka işlemleri, kamu hizmetleri ve günlük ihtiyaçların bir bölümü artık telefon ya da bilgisayar üzerinden yürütülüyor.

Teknoloji hayatı kolaylaştırırken dijital araçları kullanmakta zorlanan yaşlı bireyler için yeni engeller de oluşturabiliyor. Bu durum yalnızca işlem yapmayı güçleştirmiyor; kişiyi başkalarına bağımlı hissettirebiliyor.

Dijitalleşen bir toplumda kimsenin geride kalmaması için yaşlı bireylere yönelik anlaşılır bilgilendirme, rehberlik ve destek mekanizmalarına ihtiyaç var.

KENDİNİZİ YALNIZ HİSSEDİYOR MUSUNUZ?

Yaşlılık döneminin en önemli meselelerinden biri de yalnızlık. Eşini kaybetmiş, çocukları başka şehirlerde yaşayan, komşuluk ilişkileri zamanla zayıflamış pek çok insan için günler birbirine benzeyebiliyor.

Yalnızlık yalnızca evde tek başına yaşamak değildir. Bazen kalabalıkların içinde de insan kendisini görünmez hissedebilir.

Bir selam, kısa bir sohbet, hâl hatır sormak ya da birlikte yapılan küçük bir yürüyüş… Bunlar önemsiz gibi görünse de insanın kendisini değerli ve bağlı hissetmesine katkı sağlar.

Mahalle kültürünün yaşatılması, kuşakların bir araya gelebileceği sosyal alanların oluşturulması ve yaşlıların toplumsal etkinliklere katılımının desteklenmesi bu nedenle önemlidir.

ÇOCUKLARINIZDAN VE YAKINLARINIZDAN BEKLENTİNİZ NEDİR?

Yaşlı bireylerin ihtiyaçları yalnızca maddi destekle sınırlı değildir. Dinlenmek, anlaşılmak, fikirlerinin sorulması ve karar süreçlerinde dikkate alınmak da en az diğer ihtiyaçlar kadar önemlidir.

Bazen yaşlılarımız adına karar verdiğimizi, onları koruduğumuzu düşünürüz. Oysa korumak ile kişinin yerine karar vermek arasında önemli bir fark vardır.

Yaşlı bireylerin deneyimlerine saygı göstermek, tercihlerini dikkate almak ve bağımsızlıklarını desteklemek gerekir. Onlara yalnızca geçmişin temsilcileri olarak değil, bugünün de aktif bireyleri olarak bakmalıyız.

ÇORUM’DA NEYİN DEĞİŞMESİNİ İSTERDİNİZ?

Bu soruyu yaşlılarımıza yönelttiğimizde alacağımız cevaplar, şehrin geleceği için önemli ipuçları taşıyabilir.

Daha erişilebilir kaldırımlar, güvenli yaya yolları, toplu taşımada kolaylık, dinlenme alanları, sağlık hizmetlerine ulaşım, sosyal ve kültürel etkinlikler…

Belki de en çok, kendilerini unutulmuş hissetmeyecekleri bir şehir istiyorlar.

Çünkü bir şehrin yaşlılarına sunduğu yaşam koşulları, o şehrin insan anlayışını da gösterir.

GELECEK 30 YIL: YAŞLANAN BİR ŞEHİR BİZİ BEKLİYOR

Bugün yaşlılarımızın karşılaştığı sorunları konuşurken yalnızca bugünü düşünmemeliyiz. Önümüzdeki yıllarda nüfus yapısının değişmesi, şehirlerin planlanma biçimini de değiştirecek.

Türkiye'de doğurganlık hızının düşmesi ve yaşlı nüfus oranının artması, bu dönüşümün önemli göstergeleri. TÜİK verilerine göre toplam doğurganlık hızı 2024 yılında 1,48'e geriledi. Türkiye'de 65 yaş ve üzeri nüfusun toplam nüfus içindeki payı ise 2025 yılında yüzde 11,1'e ulaştı. Çorum'da bu oran yüzde 17,9 ile Türkiye ortalamasının üzerinde.

Bu tablo bize önemli bir gerçeği hatırlatıyor: Yaşlanma meselesi, gelecekte karşılaşacağımız uzak bir sorun değil; bugünden planlamamız gereken toplumsal bir dönüşüm.

Önümüzdeki 30 yılda şehirlerimizi nasıl tasarlayacağımızı yeniden düşünmek zorundayız. Daha erişilebilir konutlar, güvenli kaldırımlar, yaşlı dostu toplu taşıma, sağlık ve bakım hizmetlerine kolay erişim, mahalle ölçeğinde sosyal destek ağları artık şehir planlamasının temel başlıkları arasında yer almalı.

Çünkü bugün genç olanlar da yarının yaşlıları olacak. Bugün çocuklar için kurduğumuz şehir, gelecekte onların yaşlılık dönemindeki yaşamını da belirleyecek.

Bir şehrin geleceğe hazırlanması, yalnızca yeni yollar ve binalar inşa etmesiyle mümkün değildir. O şehirde yaşayan insanların değişen ihtiyaçlarını öngörmesi ve herkese yaşamın içinde yer açması gerekir.

Bir şehrin gerçek medeniyet ölçüsü, insanına çocukluğundan yaşlılığına kadar güvenli, erişilebilir, onurlu ve anlamlı bir yaşam sunabilmesidir. Çünkü şehirler yalnızca bugünün insanları için değil, gelecekte yaşayacak bütün kuşaklar için inşa edilir.

Ancak yaşanabilir bir şehir olmanın bir başka önemli koşulu daha vardır: İnsanların kendilerini o şehirde güvende hissetmeleri… Sokakta yürürken, toplu taşımayı kullanırken, komşusuyla ilişki kurarken, bir kamu kurumunun kapısından girerken duyduğu güven, şehirle kurduğu bağı belirler.

Gelecek yazımızda, bir şehrin insanına ne ölçüde güven verdiğini; sokaklardan komşuluk ilişkilerine, kamusal alanlardan toplumsal dayanışmaya uzanan geniş bir çerçevede ele alacağız. “Bir Şehir İnsanına Güven Verir mi?”