10 Kasım’da Atatürk’ün vefatı, dünya genelinde derin bir şok ve büyük bir üzüntüye neden olur. Dönemin önde gelen devlet adamları, düşünürleri ve uluslararası basını tarafından yüzyılın en büyük kayıplarından biri olarak nitelendirilir.
İngiltere de bu ülkeler arasındadır. Nitekim İngiliz basını, onun hem askeri dehasını hem de Türkiye Cumhuriyeti’ni kurup modern bir ulus devlet inşa ettiğini vurgulayarak 'Yeni Türkiye'nin kurucusu, büyük asker ve devlet adamını kaybettik' haberini yapar.
İngiltere Kralı VI. George, kendisini ve İngiltere'yi Ankara'daki resmi cenaze töreninde temsil etmek üzere Mareşal William Riddell Birdwood'u görevlendirir.
Tören için özellikle seçilen İngiliz Mareşal William Birdwood, Birinci Dünya Savaşı'nda Çanakkale Cephesi'nde Anzak Kolordusunun komutanlığını yapmış, Mustafa Kemal'e karşı savaşmış ve savaşı kaybetmiş bir generaldir.
İşte Mustafa Kemal Atatürk ile Mareşal William Birdwood arasındaki hikâye, tam da böyle bir insanlık ve saygı hikâyesidir. Bu, yalnızca bir komutanın başka bir komutana duyduğu saygı değildir. Bu, büyüklüğünü düşmanına bile kabul ettirmiş bir liderin ardında bıraktığı eşsiz bir izdir.
Aradan yıllar geçtikten sonra, geriye düşmanlık değil, hayranlık ve derin bir insanlık duygusu kalmıştır. Birdwood, bir zamanlar karşısında savaştığı Atatürk'e son görevini yerine getirmek, ona duyduğu saygıyı göstermek için Ankara’ya gelmek üzere yola çıkar.
Mareşal William Birdwood, 12 Kasım 1938'de İngiltere'den ayrılırken sağlıklıdır. Ancak Bulgaristan üzerinden yaptığı yolculuk sırasında ayağı aniden şişer ve şiddetli ağrıları başlar. Bu rahatsızlığı Ankara'ya ulaşana kadar da artarak devam eder.
William Birdwood, Ankara'ya vardığında Dışişleri Bakanı Şükrü Saraçoğlu tarafından karşılanır. Mareşal’in, onur kıtasını incelemek üzere otomobilden indiğinde yürümekte güçlük çektiği fark edilir.
ANKARA’DAKİ TARİHİ AN
Bakan Şükrü Saraçoğlu, Mareşal’in yanına gelerek İngiltere Kralı'nın kendisini temsilen göndermesinden duydukları memnuniyeti dile getirir. Ancak ertesi gün yapılacak cenaze törenine katılmasının sağlık durumu nedeniyle mümkün görünmediğini de kendisine ifade eder.
Fakat Birdwood kararlıdır. Kral'ı temsil etmek ve Atatürk'ün cenaze töreninde bulunmak için bu yolu gelmiştir. Gerekirse ayağını kaybetmek pahasına bile olsa görevini yerine getireceğini belirtir.
21 Kasım 1938 günü Ankara’da düzenlenen cenaze töreninde hafızalardan silinmeyecek bir sahne yaşanır. Birdwood, çok hasta ve bitkin olmasına rağmen, Halkevi binasının balkonuna çıkarılır.
İngiliz Mareşali William Birdwood, yaşlı, hasta ve ayakta durmakta güçlük çekmektedir. Oysa, kimse onun çektiği sıkıntıyı fark etmiyordur. Sağ ayağını yere basamadığı için küçük bir sandalyenin üzerine koyarak ayak desteklenir. Arkasına koltuk konularak yaslanması sağlanır. Birdwood, bütün ağrılarına rağmen dimdik durur ve kendisine yöneltilen selamlara askerî bir disiplinle karşılık verir.
Elinde Mareşallik asası, karşısında ise Türk bayrağına sarılı Atatürk'ün naaşı... Birdwood'a oturması önerilir. Ancak o, bu öneriyi kabul etmez. Çanakkale'de karşısında savaştığı komutanı son yolculuğuna uğurlarken ayakta durmayı tercih eder. Atatürk’ün naaşı önünden geçerken, ayağındaki şiddetli ağrıya rağmen ayakta selam durur.
Bu sahne resmi protokolün çok ötesindedir. Bir zamanlar birbirine karşı savaşmış iki komutan arasında yıllar içinde oluşan saygının, insanlık ve vefa duygusunun ifadesidir. Aradan geçen yıllar düşmanlığı değil; hayranlığı, saygıyı ve derin bir insanlık bağını büyütmüştür.
Bir lider düşünün… Savaş meydanlarında karşı karşıya geldiği, kendisini yenmek ve yok etmek isteyen düşmanının bile gönlünde derin bir saygı uyandırsın. Öyle bir saygı ki, yıllar sonra onun tabutu önünden geçerken dimdik ayakta selam durdursun; gözyaşlarını tutamayıp ağlatsın…
Birdwood’un bu davranışı, sadece bir askeri nezaket değil, aynı zamanda Türk Milleti’ne ve onun kurtarıcısına duyulan evrensel saygının göstergesidir. Çanakkale’de yenilen bir generalin, galip gelen komutanın önünde saygıyla eğilmesi, savaşın bile yok edemediği "centilmenlik" kavramının en somut örneğidir.
Birdwood, bu törenden sonra yazdığı hatıralarında ve mektuplarında, Atatürk’ten her zaman "büyük bir asker ve devlet adamı" olarak bahsetmiş, Gelibolu’daki anılarını bu büyük saygı çerçevesinde muhafaza etmiştir. İşte gerçek liderlik, yalnızca dostlarının sevgisini kazanmak değil, düşmanlarının bile saygısını kazanabilmektir.
Not: Fotoğraflar 23 Kasım 1938 Tarihli Cumhuriyet ve Kurun Gazetelerinden alınmıştır.
