Çocuğun babası ülkenin padişahı, hoca efendi, kaybettin. 10 senelik ücreti geri ödeme şansın da yok. Sözleşme imzaladın. Kendi ölümüne kendin kadar verdin. Hazır ol idamına demiş. Ve sormuş;

“Bir diyeceğin var mı? Ne dersin bu işe. Sen bunu başaramayacağını bildiğin halde üstlendin, kendin talip oldun, kendin ettin kendin buldun” demiş.

Çocuğu okutan ve başaramayan hoca efendi; “Söylediklerinizin hepsi doğrudur. Çocuğu okutamadım amma bir gerçeği ispat ettim” Nedir o? Levlel hümega, le harabet dünya. Yani, bazı dertlerin çaresi yoktr. Kösenin sakalı, ihtiyarlamanın çaresi ve doğuştan gelen ahmaklığın çaresi yoktur. 10 sene değil ya, 40 sene de okutsan netice değişmez. Ben bunu aleme bir kez daha ispat ettim. Dünyada ahmaklar olmasaydı akıllılar aç kalırdı” dedikten sonra, “Ey merhametli ve hikmetli padişahım. İşte başım, hüküm Allah’ın, karar sizindir. Cezalandırmak her kişinin, affetmek ise er ve erdemli kişilerin işidir” deyince, bu sizin ahmakların öğretilemeyeceğini ben de biliyorum. Ben derim ki, ahmaklardan benim gibi akıllı gören ahmaklardan sakınılmasını da ben öğrenmiş oldum. Beni aldattığın için Allah’tan af dile, ben seni affettim, hadi yolun açık olsun” diyerek hocayı bağışlıyor.

Kaynak, makalenin başında bildirdiğim Nevadiri Süheyli konu ile ilgili bir çok eserlerde buna benzer olaylar vardır.

Ne mutlu okuyup öğrenene, ibret alıp yaşayana, akılla ilgili söylenmiş bazı hükema sözlerinden bazılarını arzederek konuyu bağlayalım...

1-Göklerin ve yerin yaratılışında gece ile gündüzün şaşmadan birbiri ardınca düenli gelişinde, akıllı kimseler için pek çok deliller vardır. (Ali imran.)

2-İslam akıl dinidir. Aklı olmayanın dini de yoktur. Deli sorumlu değildir. (Sahih hadisi şerif)

3-İnsanı insan yapan onun aklıdır.

4-Akıl harcadıkça çoğalır tükenmez bir sermaye, mal ise harcadıkça azalan bir nimettir.

5-Akıl bir at, yuları-onu kullanan ise arif olmalıdır.

6-Gözleri de görse, akıl gözdür-kulaktır, kalptir, ferasettir. Ahmaklık ise felakettir.

7-Akıl en iyi dosttur. Ahmak dosttan akıllı düşman yeğir, iyidir.

8-Kastedilen akıl rahmani akıldır. Muzır akıl ise şeytanidir.

9-Akıl bir alettir, kullanana göre sıfat alır.

10-Akıl tek başına yeterli değildir. Çamura saplanmış merkep gibidir. Akıl da mahluktur. Vahye, Kur’an’a tabidir. (Mevlana hz.)

11-Hayra kullanılan akıl rahmani, şerre kullanılan akıl şeytanidir.

12-İnsan aklı sınırlıdır. Pek ileri gitmiyor. Sorunların çözümünde insan aklı yetmiyor.

13-Tüm akılları bir kuyuya atmışlar, deli yine ahmak yine aynı aklını almış. Çünkü akıl (asıl akıl) doğuştandır, ilahidir. Tecrübevi akıl temel üstüne binadır.

14-Allah dermansız dert vermemiştir. Ahmaklık, ölüm, yaşlılık hariç.

15-Sırf kendi aklına güvenen kişi, aklına esarettir onun işi, akıbet beladır onun işi.

16-Her şeyin bir telafisi, bedeli, pahası vardır. Aklın zamanı, telafisi, bedeli yoktur, satın alınamazlar.

17-En adil dağıtılan nimet akıldır. Çünkü hiç kimse aklından şikayet etmez. İnsan kendi aklını beğenmezse ölür. Çok akıl, yok akıldan daha zararlıdır. Kişinin ahmaklığının belgesi kendi aklını beğenmesidir.

18-Nefsin en çok kötüye kullandığı şeytani akıldır ve sonu yıkımdır.

19-Kadına her şeyinizi verebilirsiniz. Ama sakın aklınızı kimseye satmayın, vermeyin. Aklınızı başkalarına esir etmeyin.

20-Akıl tutulması, aklın yanlış kullanımından doğar. Ağaca dayanma kurur, duvara dayanma yıkılır, insana dayanma ölür. Allah’a dayan, güven, ne yıkılır ne ölür. Hem balidir, hem sahi, cömerttir.

21-Akıllı insan tez yorulur, tez kocar. Ahmak ise umursamaz, dert etmez. (SÜRECEK)