VADİ İSTANBUL: CENDERE DERESİ'NİN DOĞAL YATAĞI
Vadi İstanbul AVM'nin otoparkını su bastığı, araçların su içinde yüzdüğü, yürüyen merdivenlerden aşağı şelale gibi suların aktığı görüntüler görenleri şaşırttı. Peki neden AVM'de bunlar yaşandı?
Kağıthane ve Ayazağa civarının betonlaşma için uygun bir yer olmadığı, dere yatağı ve yüksek eğimli yamaçlarla çevrili olduğu aktarılıyor. Yakın geçmişteki fotoğraflarda ise bölgede mandaların çamur banyosu yaptığı görülüyor.
Vadi İstanbul’un olduğu bölgenin ise, kuzey ormanlarının sınırı ve Cendere Deresi’nin doğal yatağı olduğu görüşü de paylaşılıyor.
"VADİ'DE İSTANBUL OLUR MU YA... SONRA İKLİM DEĞİŞTİ"
Evyap Holding’e ait 40 yıllık sabun ve kozmetik fabrikasının bulunduğu yerin, daha sonra Vadi İstanbul projesine dönüştürüldüğü aktarılırken, 2004 sonrası yapılan imar değişikliklerine dikkat çekiliyor.
Meteoroloji uzmanı Mikdat Kadıoğlu'nun konuya dair paylaşımı da dikkat çeker: "Vadi İstanbul! Vadi'de İstanbul olur mu yahu? Sonra iklim değişti, havalar çıldırdı… Şaka mı ne"
ÇAĞLAYAN KASRI NEDEN 1 METRE YÜKSELTİLDİ
Öte yandan Sultan Abdülaziz döneminde Sarkis Balyan’a inşaa ettirilen 3. Sadabad Sarayı (Çağlayan Kasrı), Kâğıthane Deresi kenarındaki Sadabad mevkiinde bulunmaktadır. Kışın taşan derenin suları altında kaldığından, bodrum katı dâhil 1 metre yükseltilmiştir.
AYAZAĞA'NIN ÇUKUR YAPISI: TARIM ARAZİSİ, DERE YATAKLARI
İstanbul Sarıyer'de tepeden gelen sel suları bir evin çatısını bastığı görüntüler insanı şaşkına çevirir. Ayazağa Deresi'nin taştığı ve bölgedeki inşaatın göle döndüğü görüntüler paylaşılmıştır.
Bir diğer şaşkına çeviren kare ise İTÜ Stadyumu'nun adeta olimpik havuza dönüştüğü görüntü olmuştur.
Ayazağa da sel basan bölgelerden biridir. Buranın, geçmişte ormanlık alan, tarım arazilerinin olduğu bir köy yeri olduğu, çok sayıda dere yatağı bulunduğu ve İstanbul'un önemli su kaynaklarından biri olduğunu belirtir kaynaklar.
Burası İstanbul Ayazağa ve İstanbul Kültür sayfasından alınan eski bir fotoğrafta Ayağaza bölgesinin, su birikimine yol açabilecek çukur yapıda olduğu görülmektedir.
İSTANBUL'UN KAYIP DERELERİ: BEŞİKTAŞ IHLAMURDERE... ESKİDEN KÖPRÜ VARDI
İstanbul'un Beşiktaş ilçesindeki Ihlamurdere Caddesi'ni sel sularının götürdüğü anlar endişeyle paylaşılmıştır.
Ancak geçmişte burada, Ihlamur Kasrı'nın önünde Ihlamur Dere Köprüsü bulunduğu ve günümüzde ise Ihlamurdere Caddesi'nin altında kalarak yok olmuştur. Dere ıslah edilerek yer altına alınmış, eski dere yatağı ise bugün yoğun bir şekilde kullanılan Ihlamurdere Caddesi'ne dönüşmüştür.
ÜMRANİYE NEVZAT DEMİR TESİSLERİ YOLUNDA SEL: "VADİNİN EN DÜŞÜK YERİNE YOL"
Ümraniye Nevzat Demir Tesisleri yolunda selde kalan araçlar ve araçların üstünde çaresizce bekleyen insanların görüntüsü seyredenlerde panik yaratmıştır.
Sosyal medyada konuya dair bir kişi, "Bu nasıl olur aklım almıyor. Nevzat Demir’in orası yokuş yukarı, dört gidiş 4 geliş otoban. Su nasıl sabit duruyor?" sorusunu sormuştur.
Yine başka bir sosyal medya kullanıcısından gelen yanıt dikkat çekicidir: "Derenin aktığı vadinin en düşük yerine düz diye yol yaparsan bir gün orası göl olur elbet."
OLİMPİYAT STADI YAKININDA, BELGRAD ORMANINDA SELDEN ŞELALE
İstanbul Başakşehir Olimpiyat stadı önünde sel, adeta şelaleye dönüşmüştür.
Bahçeşehir Başakkent gölet konutlarının altında, Çameli Durağını da su basmış, yağmur sularının Bahçeşehir Gölet Bölgesinde dere yatağına aktığı belirtilmiştir.
Alibeyköy Deresi yoğun sağanak yağış sonrası taşar. Prof. Dr. Mustafa Öztürk konuya dair "Alibeyköy deresinin Kâğıthane Deresi ile birleşerek Haliç'e döküldüğü biliniyor. Çamurlu su döküldüğü için Haliç'in kısa süre sonra taranması gereklidir. Aksi Haliç'te ciddi problemler tekrar başlar" uyarısı yapmıştır.
Belgrad ormanında da sel suları şelale gibi akarken, Kuzey Ormanları Savunması paylaşımında "Kolları kesilmiş orman, topladığı suyu, seli tutamaz. Beton çölüne çevrilmiş topraklar, suyu içine çekemez" denmiştir.
VATAN CADDESİ, BİZANS DÖNEMİNDE LYKOS AKARSUYUNUN YATAĞIYDI
Tarihçi Cem Akoğul ise İstanbul'daki Vatan Caddesi'nin Bizans döneminde, Lykos akarsuyunun yatağı olduğunu belirterek, "Bugün Vatan Caddesi’nin izlediği vadi, Bizans İstanbul’unun tek büyük doğal akarsuyu Lykos’un yatağıydı. Bayrampaşa’dan Yenikapı’ya uzanan dere, şehrin yağmur sularını Marmara’ya taşıyordu. Zamanla üzeri kapatıldı; İstanbul’un doğal coğrafyasının önemli bir parçası gözden kayboldu."
2009 FELAKETİ UNUTULDU: 31 ÖLÜM
İstanbul’da en son büyük sel felaketi, 9 Eylül 2009 tarihinde yaşanmıştır. Afet boyutundaki aşırı yağmurlar nedeniyle birçok dere taşmıştır. Başakşehir, Bağcılar ve Küçükçekmece’de etkili olan sağanak yağış nedeniyle, Ayamama, Tavukçu ve Hamam dereleri taşmış, Basın Ekspres Yolu ulaşıma kapanmıştır. Metrekareye 90 kilogram yağışın düştüğü sel felaketinde İkitelli, Halkalı, Çatalca ve Silivri’de 31 kişi hayatını kaybetmiştir.
DERE KENARINA YAPILAŞMA 100 METREDEN 10 METREYE DÜŞTÜ
2013 yılına kadar dere kıyılarındaki yapılaşma sınırının her iki cephesinde de İSKİ yetkisinde 100 metre, DSİ yetki alanlarında 35 metre olduğu belirtilmektedir. Hülya Dinç ve Fulin Bölen'in 2014'teki "İstanbul Derelerinin Fiziki Yapısı" makalesinde, bu sınırın 10 metreye çekildiği aktarılmaktadır.
Yine Hülya Dinç'in 2015'teki "İstanbul derelerinin fiziki değişimi ve arazi kullanım ilişkisi" makalesinde "1988 yılında koruma bandı kalkarak dere kıyıları imara açılmakta; 1990 yılında koruma bandı yeniden planlara ilave edilerek derenin her iki yakasında yapı yaklaşma sınırı 100 metre belirlenmiş olup bu yaklaşma mesafesi 02.01.2013 tarihine kadar yürürlükte kalmıştır" deniliyor.
106 DERENİN DEĞİŞİMİ: YÜZDE 85'İ DOĞAL VASFINI KAYBETTİ
"İstanbul Derelerinin Fiziki Yapısı" makalesinde dikkat çeken bir diğer nokta ise şudur: "Boğaziçi, Marmara Denizine, Haliç ve göllere dökülen yan kollarıyla birlikte 106 adet ana derenin fiziki değişimi tespit edilmiştir. İstanbul derelerinin yaklaşık yüzde 85’i doğal vasfını işgaller, sanayi-evsel atık gibi nedenlerle kaybetmiş ya da kaybetmek üzeredir."
"KENTİN KUZEYE YAYILMASI DERELERİ TEHDİT EDER"
Bu bölgelerin geçmişte kullanım alanına dair şu bilgi yer almaktadır: "19. yy ortalarından 20. yy sonlarına kadar iç içe olan her dere, doğal yapısıyla; kentler için rekreasyon, mesire, su alma, su yolu ulaşımı, balıkçılık, bahçecilik gibi amaçlarla kullanılan; kentlinin bir araya geldiği, toplumsal gelişmenin sağlandığı çok yönlü kamusal alanlardır."
Makalede kentin genişlemesine dair "Kentin saçaklanarak kuzeye doğru yayılması, Karadeniz havzasına dökülen korunmuş dere ve havzalarının doğal yapısını tehdit edecektir" uyarısı yapılmıştır.
SADABAD CAMİİ'Nİ SU BASTI: OSMANLI ARŞİVLERİ ENDİŞESİ
Kâğıthane Deresi’nin taşmasıyla sular altına kalan Sadabad Camii’nin karşısında, Osmanlı arşiv belgelerinin de tutulduğu Devlet Arşivleri Başkanlığı binaları bulunmaktadır. Konuya dair pek çok sosyal medya paylaşımında, arşiv binalarının durumuna dair sorular sorulmaktadır.
Geçmişte Mimarlar Odası ve Şehir Plancıları Odası, bölgenin yüzyıllar boyunca su baskını tehlikesi nedeniyle imara açılmadığını ve arazinin aktif bir dere yatağı olduğunu belirterek, arşivlerin buraya taşınmasına karşı çıkmıştı.
İSTANBUL BİR DERELER ŞEHRİ
İstanbul'un adeta bir dere şehrini ortaya koyan pek çok veri vardır. İstanbul Beşiktaş'a bağlı Ortaköy semtindeki Ortaköy Deresi yatağının eski bir fotoğrafı da sosyal medyada gündem olmuştur. 1944 yılında kalan o karedeki yer şimdi, Ortaköy Dereboyu Caddesi...
İstanbul'un Dereleri ve nerede olduklarına dair de pek çok paylaşım yapılmıştır. Old Photos From Turkey ve SK isimli sosyal medya hesaplarının paylaştığı ve görselleştirdiği derelerin kimisinin hâlâ aktığı, kimisinin yer altına alındığı belirtilmektedir.
Uzun sözün kısası… Doğa affetmez…
Meraklısı için ek: Katılımcı okur metni zenginleştirendir İşte şimdi her okur kentleşme ve doğa ilişkisi bağlamında yaşadığı yerde kentin doğasına rant uğruna neler yapıldığını hatırlarsa işbu yazı yüzük taşı misali yerini bulacaktır.